Δευτέρα, 15 Ιανουαρίου 2018

το κιβώριο


[...] τότε εξάπαντος μάς υπάτησαν οι κρατούντες
το Ταχυδρομείον Σκιάθου όπου εμαζώχθησαν όλα τα σκύβαλα. [...]

[...] Γράφετε προς εμέ διά του ταχυδρομείου απ' ευθείας.
Μόνον οσάκις καθυστερήση το Ταχυδρομείον ένεκα χειμώνος,
καθυστερεί και η άφιξις των επιστολών σας.
Άλλως η ταχυδρομική υπηρεσία είναι ασφαλής. *

16. Η ύπαρξη κιβωρίου υπεράνω της Αγίας Τράπεζας του ναού αποτελεί επιβίωση της παλαιοχριστιανικής παραδόσεως, όπου υπεράνω της Αγίας Τράπεζας υπήρχε κιβώριο. Το κιβώριο ακοπόν έχει να εξάρει την Αγία Τράπεζα, συμβολίζει τον ουρανό και πιστεύεται ότι η μεταφορά αυτού στο μέσον και στην οροφή του ναού, εδημιούργησε τον νεόν αρχιτεκτονικόν τύπον της βασιλικής μετά τρούλλου.

Ιω. Βολανάκης, Ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Ασκληπιείο Ρόδου (έκδ. Ι.Ν. Κοιμήσεως Θεοτόκου Ασκληπιείου Ρόδου, Ρόδος 2006, σημείωση 16, σ. 25).

-----
* Τα motto εκ του Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Αλληλογραφία (έκδ. Δόμος, Αθήνα 1992, σσ. 64, 65). Εκ Σκιάθου την 11 Ιανουαρίου 76, το πρώτο, όπου γράφει ο πατήρ Αδαμάντιος Εμμανουήλ και· Εν Αθήναις, τη 17 Ιανουαρίου 1876, όπως απαντά ο υιός).

Παρασκευή, 12 Ιανουαρίου 2018

ψυχοστασία

1917 πήνα μεγάλη
1941 πήνα μεγάλη

Πείνα μεγάλη το 1944 *

174. Πηγές του θέματος [της Δευτέρας του Χριστού Παρουσίας και της μελλούσης Κρίσεως] είναι: α) Ματθ. 25, 31-46. β) Θεσσαλον. Α΄ 4, 13-18. γ) Αποκάλυψη του Ιωάννου και δ) Λόγοι Εφραίμ του Σύρου. Η παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας εμφανίζεται ήδη κατά τον 4ο αι., τροποποιείται κατά τον 6ο αι. και οριστικοποιείται τον 11ο αι. (Ιταλία – Torcello). [...]


*

66. Η Αποκάλυψη του Ιωάννου εικονογραφείται σε μεταβυζαντινούς ναούς και φαίνεται να έχει επίκαιρο χαρακτήρα η εικονογράφηση αυτή. Έχει προηγηθεί το 1522 η άλωση της Ρόδου από τους Τούρκους και οι Χριστιανοί πιστεύουν ότι το τέλος του κόσμου πλησιάζει.


*

178. Ήδη από τα πανάρχαια χρόνια επικρατούσε η αντίληψη, ότι μετά θάνατον λαμβάνει χώραν ψυχοστασία, δηλαδή εζυγίζοντο οι καλές και οι κακές πράξεις των θανόντων και ανάλογα με αυτές που επλεόναζαν εκρίνετο και η τύχη της ψυχής του νεκρού.

Στους λακκοειδείς τάφους του ταφικού περιβόλου Α των Μυκηνών ανευρέθη μεταξύ των άλλων κτερισμάτων και ζυγός, υποδηλώνων ακριβώς την παραπάνω αντίληψη. Απεικονίσεις ψυχοστασίας απαντούν επίσης σε τοιχογραφίες τάφων της αρχαίας Αιγύπτου, όπου επικρατούσαν ανάλογες αντιλήψεις.


*

92. Ως γνωστόν, σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία, οι ψυχές των νεκρών μετέβαιναν στον άλλον κόσμο, οδηγούμενες από τον Χάροντα, ο οποίος τίς μετέφερε με βάρκα διά της Αχερουσίας λίμνης και διά το ταξίδι αυτό επλήρωναν έναν οβολό. Στη συνείδηση των λαϊκών στρωμάτων, μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού, την θέση του Χάροντος κατέλαβε ο Αρχάγγελος Μιχαήλ.

Ιω. Βολανάκης, Ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Ασκληπιείο Ρόδου (έκδ. Ι.Ν. Κοιμήσεως Θεοτόκου Ασκληπιείου Ρόδου, Ρόδος 2006, σημειώσεις, σσ. 27-28).

-----
* Στο motto χαράγματα στις εσωτερικές επιφάνειες του ναού. Οι δύο πρώτες, οι ανορθόγραφες, στη νότια εσωτερική πλευρά της δυτικής κεραίας του ναού, ενώ η τρίτη στη βόρεια εσωτερική πλευρά της βόρειας κεραίας του ναού, συνοδευομένη από τα αρχικά του γράφοντος «Ι.Σ.» (ό.π., σημ. 183, σ. 28).

Τρίτη, 9 Ιανουαρίου 2018

τριγωνομετρία


Ο έλεγχος των παροξυσμών
υπόσχεται ελευθερία συνειδήσεων
εξαγγελία του κανόνα από στήθους
στεντορεία στύση
μία οικουμενική εξάπλωση της κατηγορικής επιταγής

αλλά όταν ο Σίσυφος εγγυηθεί
του σώματός του η ορθή γωνία σφαδάζει
επανακάμπτει ο λίθος από την υποτείνουσα
τρέμουν τα χέρια
αγγίζουν τον πολύτιμο μοχλό

Ο δρόμος, πάνω κάτω, είναι ο ίδιος.

Γιώργος Βέλτσος, Στην Παράδεισο (έκδ. Πλέθρον, Αθήνα 1994, σ. 29).

Σάββατο, 6 Ιανουαρίου 2018

η σημαιούλα θα γίνεται φωτεινή


ΑΡΘΡΟ 10. Στο κυνήγι, οκτώ φορές τον χρόνο, μια σημαιούλα θα δείχνει στον προνομιούχο, από μιάς λεύγας απόσταση, τι θήραμα υπάρχει και την επακριβή του θέση. Ένα δευτερόλεπτο προτού φύγει το θήραμα, η σημαιούλα θα γίνεται φωτεινή· εννοείται, βέβαια, πως αυτή η σημαιούλα θα είναι αόρατη για κάθε άλλον εκτός από τον προνομιούχο.

[...]

ΑΡΘΡΟ 21. Είκοσι φορές τον χρόνο, ο προνομιούχος θα μπορεί να μαντεύει την σκέψη όλων των προσώπων που είναι γύρω του, σε απόσταση είκοσι βημάτων. -Εκατόν είκοσι φορές τον χρόνο, θα μπορεί να ιδεί τι κάνει εκείνη την στιγμή ό,τι πρόσωπο θελήσει· υπάρχει πλήρης εξαίρεση για την γυναίκα την οποία θα αγαπάει το πιο πολύ. Επίσης υπάρχει εξαίρεση για τις βρωμερές και σιχαμένες πράξεις.

Stendhal, Θαύματα ή τα Προνόμια της 10ης Απριλίου 1840 (εισ.-μτφρ. Γ.Π. Σαββίδης, έκδ. Λέσχη, Αθήνα 1987, σσ. 28-29, 37).


Τετάρτη, 3 Ιανουαρίου 2018

ο Θρόνος της Ετοιμασίας


καὶ ἰδοὺ ἑστηκὼς ἐπὶ τείχους ἀδαμαντίνου,
καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ ἀδάμας.*

Από τα τέλη του 11ου αιώνα γίνονται αισθητές σε εικονογραφικά προγράμματα των ναών οι σημαντικές αλλαγές που επέφερε η εξέλιξη του τυπικού της θείας λειτουργίας, σε συνάφεια με τις έντονες στο 12ο αιώνα θεολογικές συζητήσεις και έριδες για τη θεία και την ανθρώπινη φύση του Χριστού και την ευχαριστιακή Θυσία, που η ευκίνητη κομνήνεια ζωγραφική διατύπωσε πρωτίστως στην αψίδα του Ιερού και στον τρούλο.

Στο Βήμα, αντί για τους μετωπικούς ιεράρχες, οι άγιοι επίσκοποι κλίνουν και συλλειτουργούν με τον ιερέα της ημέρας γύρω από την πραγματική ή την εικονιζομένη αγία Τράπεζα, που τη θέση της παίρνουν, επίσης ο Θρόνος της Ετοιμασίας και στα τέλη του 12ου αιώνα ο θυόμενος Χριστός.

Στον τρούλο, με την επίδραση της λειτουργίας αντίστοιχα, επικρατούν οι προσκυνούντες και «συλλειτουργούντες» άγγελοι στη ζώνη γύρω από τον Παντοκράτορα και αντικαθιστούν τους συνήθως τέσσερις ισταμένους κατά μέτωπο αρχαγγέλους με αυτοκρατορική περιβολή και διάσημα, σφαίρα και λάβαρο ή σκήπτρο, που δορυφορούσαν τον Ύψιστο.

Στις πολλές παραλλαγές των εικονογραφικών προγραμμάτων θα συνδυασθούν στη χοροστασία τους έκτοτε οι μετωπικοί και οι προσκυνούντες αρχάγγελοι και άγγελοι και οι άλλες ουράνιες δυνάμεις, σεραφείμ, χερουβείμ και τροχοί. Όπως δε στην περίπτωση των συλλειτουργούντων ιεραρχών, οργανώθηκαν και στο κοίλο του τρούλου σταθερά σημεία αναφοράς της λιτανείας των αγγέλων, στη ζώνη τους, που έδιναν εικονογραφική αυτοτέλεια στη σύνθεση και ολοκλήρωναν με θεολογική σαφήνεια το λειτουργικό και δογματικό νόημά της, σε άμεση πάντα συνάφεια με την εικόνα του Παντοκράτορα στα υψηλά. Στην κατάληξη προς Α. της πομπής εικονιζόταν συχνότερα ο Θρόνος της Ετοιμασίας, με την αποκαλυπτική και πολύσημη θέση του, προπάντων ως σύμβολο της Αγίας Τριάδας σε ομολογία και φανέρωση του ομοουσίου, καθώς στην αψίδα, και της θεότητας του σαρκωμένου και εσταυρωμένου Χριστού, ο Εμμανουήλ είτε η Θεοτόκος δεομένη. [...]


Μυρτάλη Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Στο Θάρι της Ρόδου. Ο ναός και οι τοιχογραφίες της Μονής του Ταξιάρχη Μιχαήλ (έκδ. ΥΠΠΟ, Αθήνα 2006, σσ. 67-68).

-----
* Τότε ο Κύριος μού έδειξε και τρίτον όραμα· Ιδού, ίστατο ο Κύριος επάνω εις ένα τείχος σκληρόν και άθραυστον ωσάν αδαμάντινον και στο χέρι του κρατούσε εργαλείον, που έλαμπε σαν αδάμας (διαμάντι). -Το motto εκ του Αμώς (ζ΄7).

Κυριακή, 31 Δεκεμβρίου 2017

ψυχής ίαση και θεραπεία


Η θεραπεία των παθών και η απόκτηση των αντιστοίχων αρετών επιτυγχάνεται με την τήρηση των θείων επιταγών. Κατά τον άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό:

«Η ψυχή διαιρείται σε τρία μέρη, το λογιστικό, το θυμικό και το επιθυμητικό.

Του λογιστικού αμαρτήματα είναι αυτά: απιστία, αίρεση, αφροσύνη, βλασφημία, αχαριστία, και οι συγκαταθέσεις των αμαρτημάτων, οι οποίες γίνονται από το παθητικό μέρος. Η ίαση και η θεραπεία αυτών των κακών είναι η αδίστακτη πίστη στο Θεό και τα αληθινά και χωρίς πλάνη ορθόδοξα δόγματα της ευσέβειας, η αδιάκοπη μελέτη των λόγων του Πνεύματος, η καθαρή και αδιάλειπτη προσευχή, και η ευχαριστία προς το Θεό.

Τα αμαρτήματα του θυμικού είναι τα εξής: η ασπλαχνία, το μίσος, η ασυμπάθεια, η μνησικακία, ο φθόνος, ο φόνος και η συνεχής αυτών και των παρομοίων μελέτη. Η ίαση και η θεραπεία τους είναι η φιλανθρωπία, η αγάπη, η πραότητα, η φιλαδελφία, η συμπάθεια, η ανεξικακία και η καλωσύνη.

Του επιθυμητικού τα αμαρτήματα είναι τα εξής: η γαστριμαργία, η λαιμαργία, η οινοποσία, η πορνεία, η μοιχεία, η ακαθαρσία, η ασέλγεια, η φιλοχρηματία, η επιθυμία της κενής δόξας και η επιθυμία χρυσού και πλούτου και σαρκικών ηδονών. Η ίαση και η θεραπεία αυτών είναι η νηστεία, η εγκράτεια, η κακοπάθεια, η ακτημοσύνη, το σκόρπισμα των χρημάτων στους φτωχούς, η επιθυμία των μελλόντων εκείνων αθάνατων αγαθών, ο πόθος της βασιλείας του Θεού και η επιθυμία της θείας υιοθεσίας».

Ασφαλώς, εφ' όσον τα μέρη της ανθρωπίνης ψυχής αποτελούν μίαν αδιάσπαστη ενότητα, τα πάθη, όπως και οι αρετές, δεν είναι μεμονωμένα, αλλά το ένα είναι συνάρτηση του άλλου και, αν επιμένη η ψυχή σε κάποιο από αυτά δεν θα μπορέση να απαλλαγή και από τα υπόλοιπα.

Εκείνος που θέλει να επανέλθη στο κατά φύσιν -την προπτωτική, δηλαδή, κατάσταση – και να επιτύχη την θέωση θα πρέπει να αναλάβη αγώνα εναντίον όλων των παθών.

Η αγιότητα αποκτάται με την κάθαρση από όλα τα πάθη και με την επιτέλεση του αγαθού, συνεργούσης πάντοτε της θείας Χάριτος, η οποία δίδεται κατά το μέτρο της προαιρέσεως του ανθρώπου.

αρχιμ. Αθανάσιος Αναστασίου, Χειραγωγία στη Μετάνοια. Πρακτικός οδηγός για το ιερό μυστήριο της εξομολογήσεως (έκδ. ΙΜ. Μ.Μετεώρου, 'Αγια Μετέωρα 2001, σσ. 24-25). - Το παράθεμα εκ του Φιλοκαλία των ιερών νηπτικών (μτφρ. Α. Γαλίτη, έκδ. Το Περιβόλι της Παναγιάς, Θεσσαλονίκη 1991, τόμ. Β΄, σσ. 303-304).